Türkiye sınırları içinde bugüne kadar kesin olarak Neandertal (Homo neanderthalensis) kalıntısı ya da güçlü Neandertal ilişkili buluntu veren yerler oldukça azdır. Bunun nedeni Anadolu’nun Paleolitik araştırmalarının Avrupa ve Levant’a göre daha geç başlamış olması ve organik kalıntıların korunmasının zorluğudur.

Aşağıda, bilimsel literatürde Neandertallerle ilişkilendirilen başlıca yerler bulunmaktadır.
Yer
İl
Buluntu
Durumu

Antalya – Karain Mağarası (E Gözü)

Buluntu: Neandertal insan kalıntıları (dişler, kraniyal parçalar), Mousterien taş aletler
Durumu: Kesin

Hatay – Merdivenli Mağarası

Buluntu: Mousterien endüstrisi, Neandertal yerleşimi olduğu düşünülüyor
Durumu: Dolaylı

Hatay – Üçağızlı II Mağarası

Buluntu: Geç Orta Paleolitik tabakalar, Neandertal olasılığı
Durumu: Muhtemel

Niğde – Kaletepe Deresi 3

Buluntu: Levallois teknolojisi, Orta Paleolitik kamp
Durumu: Dolaylı

İstanbul – Yarımburgaz Mağarası

Buluntu: Orta Paleolitik taş aletler
Durumu: Dolaylı

Hatay – Kanal Mağarası

Buluntu: Mousterien taş endüstrisi
Durumu: Dolaylı

Antalya – Tıkalı Mağara

Buluntu: Mousterien taş aletleri
Durumu: Dolaylı

Antalya – Öküzini Mağarası

Buluntu: Üst Paleolitik ağırlıklı, alt seviyelerde Orta Paleolitik
Durumu: Olası

Kesin Neandertal insan kalıntısı bulunan yerler

Karain Mağarası (Antalya)
Türkiye’de bugün için Neandertal fosili veren tek kesin merkez Karain Mağarasıdır.
Burada bulunanlar:

• birkaç azı dişi
• çocuk ve yetişkin bireylere ait dişlerkafatası parçaları
• çok sayıda Mousterien taş aleti

Yaşları yaklaşık:
160.000–40.000 yıl arasındaki farklı evreler.
Karain, Anadolu’da Neandertallerin en uzun süreli yerleşimlerinden biri olarak kabul edilir.

Neandertal taş endüstrisi bulunan diğer önemli yerler

Hatay Bölgesi

Hatay, Levant’a açılan kapı olduğu için çok önemlidir.
Burada bulunan Mousterien endüstrileri büyük olasılıkla Neandertaller tarafından üretilmiştir.

Özellikle:

• Merdivenli
• Kanal
• Üçağızlı II

Levant’taki Tabun ve Kebara Neandertalleriyle kültürel benzerlik gösterir.

İç Anadolu

Kaletepe Deresi 3 (Niğde)

Burada:

• Levallois çekirdekleri
• yongalar
• kazıyıcılar

bulunmuştur.

İnsan fosili yoktur ancak teknoloji tipik Orta Paleolitik Neandertal teknolojisidir.

Marmara

Yarımburgaz Mağarası (İstanbul)

Yaklaşık 400.000–200.000 yıl öncesine tarihlenen Orta Paleolitik tabakalar vardır.

Bulunanlar:

• Levallois teknikli taş aletler
• kazıyıcılar
• yongalar

İnsan fosili bulunmamıştır.

Türkiye’de bugüne kadar bilinen Neandertal ilişkili yerlerin tam listesi

1. Karain Mağarası (Antalya) ✅ insan fosili
2. Merdivenli Mağarası (Hatay)
3. Kanal Mağarası (Hatay)
4. Üçağızlı II Mağarası (Hatay)
5. Kaletepe Deresi 3 (Niğde)
6. Yarımburgaz Mağarası (İstanbul)
7. Tıkalı Mağara (Antalya)
8. Öküzini Mağarası’nın en eski seviyeleri (Antalya)

İnsan fosili açısından özet

• Kesin Neandertal insan kalıntısı bulunan yer: yalnızca Karain Mağarası (Antalya).
• Neandertal kültürünü temsil eden Orta Paleolitik (özellikle Mousterien ve Levallois teknolojili) yerleşimler: Hatay, Antalya, Niğde ve İstanbul’daki çeşitli mağara ve açık hava alanları.

Son yıllarda yapılan genetik ve jeoarkeolojik çalışmalar, Anadolu’nun Neandertaller için Avrupa ile Levant arasında önemli bir geçiş koridoru olduğunu göstermektedir. Buna rağmen, doğrudan Neandertal iskelet kalıntıları hâlâ çok sınırlıdır; bu nedenle yeni kazılarla listeye yeni merkezlerin eklenmesi mümkündür.

Kozmopolit