Pêdivîya Felsefeyê / Ali Gurdilî

Di derheqê felsefeyê de, bêguman mirov nikare danasînek naguher û vekirî bide. lewra, ev yek gellekî zehmet e. Çimkî, felsefe dişibe huner, zanist, ol û rahişmebdiyên din yên mirovî. Felsefe ne wûşeyek tenê ye ku bête danasîn, ew rahişmendiyek însanî û çandî ye û divê, lê were lêkolîn.   Lê dîsa jî, ez ê bi…

Demokritos

Demokritos (*b.z. 460; † b.z. 371) yek ji xwendekarên Leuwkippos bû. Her çiqas Demokritos piştî Sokrates re miribe jî, ew yek ji fîlozofên xwezayê tê qebûlkirin. Bi pêşvebirina teoriya mamosteyê xwe navdar bûye. Piştî hewldanên wî yên navbertî ya ramanên Parmenîdes yên bi tenêbûnê (monism) û yên Empedokles, yên pirbûnê (pluralism) re bi teoriya ”…

Çêbûna Gerdûnê / Şanstêr Berxwedan

Tê fikirîn (texmînkirin) ku cîhana me berî niha 5-6 milyar sal berê avabûna xwe temam kiriye. Livgokên tozê yên di aliyê hejmarê de bêdawî bi milyon salan di encama topbûyînê de gerstêrka me pêk anî. Şanstêr Berxwedan Mirovên zanyar, çêbûna gerdûnê 14-20 milyar sal berî niha bi çêbûna Big Bangê (Teqîna Mezin) didin destpêkirin. Hemû…

Stêr Çîye?

Roj stêra herî nêzîk e ji erdê re   Stêr (an stêrk) ew e, ku ji hêza xwe wek goyekî ja gazê ronahî dide, di hundirê wê de reaksiyona atomî pêk tê û tîrêj jê peyda dibin. Bi gelemperî di hundirê wê de hîdrogen di bin pestan û zora reaksiyona atomî de dibe hêliyûm. Radeya germahî…

Fizîk Çîye?

Fizîk (grekî φυσική, fizîke „a xwezayî“) zanista siruştî a, ku zagonên bingehînên xwezayî, her tiştên ku xweza bi wan ve ava buye û bandorgewrînên wan li ser hev lêdikole, ye. Fizîk hem bi gewşîn û helwestên bûjen û zeviyan ve, di dem û cîh de, û hem jî bi avahiya dem û cîh ve dikeve….

Nutron Çîye ?

Di Fîzîkê da, Nutron (bi Inglîzî Neutron) yek ji kerî yên Atomê ye ko çi barekê karevayî nîne û bariste yê wê 939.573 MeV/c² (1.6749 × 10−27 kîlogram, piçekê zêdetir ji protonê) ye. Zivirîna wê li dor xwe ½ e. Dijkerîya wê dijnutron e. Nurton û proton bihevra navokê pêkdiînin. Navoka piraniya atoman (hemî îzotopên…

Di meteorê de madeya organîk hate vedîtin

Zanyarên NASA analîza ku li ser metetora ku di sala 2000 de ketibû Qenada çêkirin, encamek balkêş derket holê. Li gor analîzan xuya bû ku di nava meterorê (kevirên ezmanê) de ji Rojê kevintir madeyên organîk vedîtin kirin.Madeyên organîk madeyên ku bermayîyên giyanwerî ne. Zanyaran wisa texmîn dikin giyanwerîya li Cîhanê ji bi riyeke wisa…

Arketîp, Anîmûs, Anîma / Kurdî

Arketîp Arketîp, bi grekî tê wateya dîmenên dîrokkevn. Fîgûr, drûv, qalibên fêrbûyî yên ji demên pirr kevn hatine û di binhişarê de cih digirin in. Evana qalibên dînamîk in û bandora xwe li hişarê dikin. Zarok van sîmbolan ji çîrokan, stranên dengbêjiyê, ji destanên lehengî, ji sirûdan hwd werdigire. Dîmenên lehengan di mejiyê wê de…

Girtina heyvê û rojveger di heman rojê diqewimin

HAWAR NET /Li Kîşwera Amerîkayê piştî 456 salan, rojvegera 21ê kanûnê û girtina heyvê dê di heman rojekê biqewimin. Navenda Lêkolînên Fezayî û Asmanî ya Neteweyî ya Amerîkayê (NASA) ragihand ku , girtina heyvê dê îsal li Amerîkaya Başûr û Bakur bê dîtin û girtina heyva cara dawîn li sala 1554ê digel rojvegera 21ê kanûnê…

Di galaksiya me de, di 100 mîlyon gerstêrkê de jiyan heye

  Zanyar îdda dikin ku di galaksiya me de îxtîmala hebûna 100 mîlyon gerstêrkên ku dikare têde jiyan be hene. Bi taybetî di mehên dawî de daxûyaniyên bi vî rengî her diçe zêdetir dibe. Ev yek ji baweriya “ji xeynî me jî giyanwer hene” xûrttir dike. NASA sala 2009’an de satayalteke bi navê Kepler ji…

Gelo hûn dizanin; Oksîjena ser Cîhanê herî zêde çawa pêk tê?

HAWAR NET / Oksîjen çavkaniya jiyanê ye, lê çavkaniya oksîjenê çiye? Gellek kes wê bibêjin dar û daristan. Lê ne wisa ye. Li cîhanê herî zêde oksîjenê kevzên avê didin der. Kevzên avê ji hemû dar û giyayan 2 car zêdetir oksîjenê çêdikin . Feydeya daristanan di warê oksîjenê de ne pir zêde ye lê aliyê…

Xaniyekî 11 hezar salî hate dîtin

HAWAR NET / Arkeologan li Îngîlîstanê diyar kirin ku xaniya herî kevn ya li vî welatê kifş kirin e. Xaniya ku nêzîkî gola li Star Carr’ê hatiye dîtin tê bawer kirin ku aîdî nêçîrvanên wê demê bûye. Tê texmîn kirin ku xanî BZ sala 8 hezar 500’ê de hatiye ava kirin. Lêkolînvanan diyar kirin ku…